Ze względu na swoją specyfikę konie fryzyjskie narażone są w większym stopniu na niektóre schorzenia niż inne rasy. Jednym z nich jest gruda, zwana w języku holenderskim „mok”. Pod tą nazwą kryją się różne formy infekcji skóry na wewnętrznej stronie pęcin (pod szczotkami). Jest to schorzenie polietiologiczne, czyli infekcja mieszana a spectrum czynników wywołujących grudę jest bardzo szerokie. To, a także skłonność do powracania, czyni owe schorzenie niezwykle uciążliwym. Gruda pojawia się najczęściej w okresie późnego lata, jesieni i zimy choć potrafi też towarzyszyć koniowi cały rok. W szczególnych przypadkach obejmuje większą część kończyny.

Wyróżniamy kilka odmian grudy:

• Tzw. letnia gruda, której przyczyną jest podrażnienie skóry przez wpływ niektórych substancji zawartych w runi pastwiskowej oraz promieniowania słonecznego (rzadziej spotykana u fryzów).
• Sucha gruda, zazwyczaj stanowi stadium początkowe objawiające się podrażnioną, zaczerwienioną i przesuszoną skórą na pęcinach, na której pojawiają się pęknięcia.
• Mokra gruda, stadium zaawansowane, na pęcinie występują liczne strupy a pod naskórkiem wyczuwalny jest wysięk, pojawiają się też głębokie rany w miejscu oderwanych strupów.

Co powoduje grudę?

Jest wiele przyczyn powodujących to schorzenie, często przenikają się nawzajem i wynikają jedno z drugiego. Najogólniej mówiąc możemy podzielić je na zakaźne i niezakaźne.

• Czynniki zewnętrzne takie jak błoto, wilgotna i zanieczyszczona ściółka zawierająca drażniące substancje, ugryzienia owadów.
• Brak dbałości o czystość kończyn.
• Urazy w okolicy pęcinowej, rany.
• Foto uczulenie (związane z uszkodzeniem wątroby lub/i spożyciem niektórych roślin np. dziurawiec zwyczajny, gryka, życica trwała).
• Choroby alergiczne, nadwrażliwość na ukąszenia owadów.
• Zbyt częste i intensywne mycie kończyn, używanie środków podrażniających lub uczulających - usunięcie warstwy ochronnej naskórka może owocować jego wysuszeniem i pękaniem, powstają w ten sposób otwarte wrota dla infekcji.
• Infekcje bakteryjne i grzybicze.
• Pasożyty - głównie Chorioptes (świerzbowce).
• Obniżona odporność organizmu oraz brak ruchu (ze względu na słabą cyrkulację krwi w kończynach).
• Drastyczne zmiany paszy, nadmiar białka w racji żywieniowej.

Diagnozowanie i symptomy

Początkowo na wewnętrznej stronie pęcin można zaobserwować zaczerwienienie, uszkodzenia/pęknięcia skóry, obrzęk, wrażliwość na dotyk. Następnie pojawia się wysięk i tworzą się strupy, później powstają głębokie rany. W przewlekłych przypadkach skóra ulega pogrubieniu, powstają liczne brodawki i zrogowacenia.
Grudzie towarzyszy zwykle świąd (osobniki próbują ocierać się, drapać zębami, często „tupią” nogą).
Może pojawiać się bolesność kończyn i kulawizna. W niektórych przypadkach gruda może przerodzić się w przewlekłe zapalenie naczyń kończyny (które jest też osobnym schorzeniem), obserwujemy wówczas mocne nabrzmienie kończyny.

Leczenie

Poszukując odpowiedzi na pytanie „jak leczyć grudę” natrafimy na ogromną ilość sposobów. Wynika to z polietiologicznego charakteru schorzenia, dlatego niezwykle istotne jest prawidłowe zdiagnozowanie przyczyn i dopasowanie terapii (stosowanie nadmiernej ilości specyfików może tylko pogorszyć sytuację). W tym celu lekarz weterynarii powinien poddać badaniom zeskrobinę skóry z chorego miejsca, często konieczna jest cytologia lub inne, zaawansowane badania.

Sposoby radzenia sobie z grudą:

• Utrzymywanie pęcin czystych i suchych.
• Można przycinać szczotki pęcinowe, unikać jednak ich całkowitego golenia gdyż wówczas odsłania się całkiem pęcinę, która jest jeszcze bardziej narażona na działanie wilgoci i zanieczyszczeń (szczotki pęcinowe działają jak swoisty parasol”).
• Mycie łagodnymi środkami oraz przemywanie preparatami bakteriobójczymi  (szare mydło, mydło siarkowe, szampon z dodatkiem siarki lub dziegciu, szampony odkażające z nadtlenkiem benzoilu, ew. Manusan jeśli naskórek jest nieuszkodzony! Należy unikać roztworów na bazie jodu (np. Betadina) ze względu na jego podrażniające właściwości.
• Delikatne usuwanie strupów - nigdy nie wolno ich odrywać, należy je namoczyć lub pozostawić na noc wilgotny kompres z natłuszczającej substancji (np. maść rokale) pod miękkim bandażem.
• Smarowanie umytej i wysuszonej pęciny różnego rodzaju specyfikami w zależności od rodzaju grudy i jej przyczyny. Mogą być to środki natłuszczające w przypadku grudy suchej (np. wazelina, sudocream, oliwka dla dzieci), wysuszające i ściągające w przypadku grudy mokrej (np. maść cynkowa, zasypki), antybakteryjne, przeciwzapalne, przeciwgrzybiczne. Odpowiedni środek należy dobrać po konsultacji z lekarzem weterynarii.
• Antybiotyki, środki przeciwzapalne i przeciwbólowe w cięższych przypadkach.
• Zapewnienie koniowi odpowiedniej ilości ruchu, który sprzyja cyrkulacji krwi i usuwaniu toksyn (jeśli nie ma przeciwwskazań, kulawizny).
• Zapewnienie właściwych warunków bytowych, dobrej ściółki i podłoża.
• Odpowiednio zbilansowane żywienie.
• Regularne odrobaczanie.
• Środki alternatywne takie jak homeopatia (wyciągi z nagietka, drzewa pieprzowego, zawciągu).

Zapobieganie

Po zapoznaniu się z tym tekstem oczywistym jest, iż w zapobieganiu grudzie najważniejsze jest zachowanie higieny kończyn i dobrych warunków środowiskowych. Pomocne może być też odrobaczanie oraz dezynfekowanie pomieszczeń stajennych oraz pastwisk.

Podobne schorzenia:

• Dermatoza pęcin (Pastern Dermatitis)
• Zapalenie naczyń chłonnych kończyn (Lymphangitis)

Strona warta odwiedzenia (w języku holenderskim).