Genetyczne i fizjologiczne podstawy zachowania się koni

Referat naukowy na temat podłoża genetycznego jaki i fizjologicznego zachowania się koni. Traktuje o instynktach, dziedziczeniu, doborze naturalnym, emocjach i stresie u zwierząt.

 zachowanie_koni.jpg

Co warunkuje zachowania koni?

  • Podłoże genetyczne
  • Środowisko życia
  • Procesy fizjologiczne zachodzące w organiźmie zwierzęcia
  • Procesy uczenia się
  • Genetyka
Podłoże genetyczne mają zachowania będące funkcją określonego odruchu bezwarunkowego, czyli nie podlegającego woli zwierzęcia. Są one odziedziczone po rodzicach a wytworzone w procesie filogenezy.
Zachowanie wynikające z odruchów warunkowych nie jest przekazywane z pokolenia na pokolenie, wynika ono z obserwacji i zdolności uczenia się.

h2  …

genetycznym uwarunkowaniu cech behawioralnych świadczy wartość ich wskaźnika odziedziczalności.
Waha się ona od 0,2 do 0,9 są więc to cech średnio i wysoko odziedziczalne.
h2  dominującego typu zachowania wynosi 0,2-0,4
Wskaźnik powtarzalności cechy dominacji u potomstwa wynosi 0,9- 0,97 

Dowód…

Dowodem na genetyczne uwarunkowanie szeregu form zachowania się zwierząt jest prowadzona selekcja na określone cechy behawioralne. W przypadku koni może być prowadzona selekcja ukierunkowana na łagodny temperament, osobniki agresywne są wówczas usuwane z hodowli. Selekcja faworyzująca osobniki o łagodnym temperamencie poza ułatwieniem współpracy ze zwierzęciem ma na celu polepszenie cech użytkowych, konie spokojne, nie wykazujące agresji są wydajniejsze w pracy.

Cechy przekazywane z pokolenia na pokolenie podlegają procesom doboru naturalnego i mutacji na przestrzeni wieków.

Mutacje

Wywierają one wpływ na zachowanie się mutanta i jego potomstwa. Im większa liczba genów wyznaczająca daną cechę tym mutacja będzie mniej zauważalna, dopiero sumujące się działanie zmutowanych genów może być zauważalne i mieć praktyczne znaczenie.

Krzyżowanie

Warunkuje zmiany w kombinacji genów, może spowodować wystąpienie u mieszańców nowych cech behawioralnych.

Geny

Według Sadownickiej- Kolcowej na ogólną behawioralną aktywność zwierząt wpływają 3 geny:
  • Gen aktywności
  • Gen strachu
  • Gen dzikości

Przykłady zachowań uwarunkowanych genetycznie:

Zachowania płciowe

Instynkt krycia jest głęboko zakorzeniony, wykorzystywane jest to na przykład przy pobieraniu nasienia na fantom.

Poziom aktywności płciowej

Dowodem na to były przeprowadzone badania, polegające na kastracji osobników wykazujących skrajne zachowania płciowe- o silnym i słabym popędzie i podaniu im następnie hormonu androgennego. Samce nie wykazały zmiany aktywności płciowej.

Zachowania determinujące pozycję socjalną w stadzie, obejmujące takie zjawiska jak:
  • Agresywność
  • Wywoływanie konfliktów lub ich unikanie
  • Sposób zachowania się w walce
Czas trwania poszczególnych cykli ustrojowych

Jest on wartością przekazywaną dziedzicznie:

  • Rytm sezonowy
  • Rytm dobowy
Różnice w zachowaniu o podłożu genetycznym mogą przejawiać się również poprzez różne zachowania osobników:
  • Przeciwnej płci
  • Odmiennej rasy
  • Odmiennego typu (konie zimnokrwiste i gorącokrwiste)

Od genetyki do fizjologii

Informacja genetyczna wyznaczająca cechę realizującą się w procesie wzrostu i rozwoju organizmu, a także pod wpływem osobniczych doświadczeń. Odbierane ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego bodźce podlegają wstępnej analizie na poziomie receptorów dróg aferentnych, a następnie przekazywane są w formie impulsów do ośrodkowego układu nerwowego i tu analizowane i syntetyzowane. Odpowiedzią na dany bodziec jest określone zachowanie się zwierzęcia.

uklad_nerwowy_konia.jpg

Potrzeby fizjologiczne warunkują zachowanie

Zróżnicowane wzorce zachowań wynikają z różnorodnych potrzeb fizjologicznych:

  • Zachowania płciowe
  • Ruch, aktywność fizyczna
  • Zachowania emocjonalne
  • Zachowania związane z pobieraniem pokarmu

Mózg

 mozg_konia.jpg

1.  Prawa półkula       
2.  Móżdżek       
5.  Wzgórze       
6.  Szyszynka
7.  Podwzgórze
8.  Węchomózgowie
12. Przysadka mózgowa
14. Rdzeń przedłużony

 

Nadrzędny ośrodek płciowy

Mieści się w rejonie podwzgórza stanowiącego dolną część międzymózgowia.
Ośrodek erekcji znajduję się w odcinku lędźwiowo- krzyżowym.
Ośrodek ejakujacji mieści się w odcinku lędźwiowym

Centra regulacji ciepłoty ciała

Mieszczą się w podwzgórzu:

  • W części przedniej ośrodek utraty ciepła, reakcje- pocenie się, zmniejszenie aktywności ruchowej, przyspieszenie oddechów
  • W części tylnej ośrodek zachowania i produkcji ciepła- zwiększenie aktywności ruchowej

Pobieranie pokarmu

Za odczucie sytości/ głodu odpowiedzialne są ośrodki w podwzgórzu.

Zachowanie  emocjonalne

Odpowiedzialny jest tutaj układ rąbkowy  do którego zaliczane jest węchomózgowie, podwzgórze i twór siatkowaty.
Czynności wyższe podporządkowane są półkulom mózgu a w szczególności jego korze.

Obserwując zwierzęta dostrzega się u nich różne stany emocjonalne tj. strach, gniew, radość, zadowolenie. Emocje występują wraz z określonymi potrzebami fizjologicznymi. Stany emocjonalne uwidaczniane są reakcjami. Z emocjami łączą się zmiany w zachowaniu i wyglądzie zewnętrznym: mimika, mowa ciała, wydawanie głosów.

Stres

Stres jest jednym z czynników, który ma podłoże genetyczne jak również powoduje szereg reakcji fizjologicznych.
Badania wykazały, że podatność na stres wyznaczana jest przez geny recesywne.
Małą frekwencję genów dominujących wyznaczających oporność na stres, można wyjaśnić ubocznym skutkiem selekcji.

Powiązanie genetyki i fizjologii:

Współzależność pomiędzy genotypem, układem nerwowym i dokrewnym wyraża się np. Pod postacią stresu.
Wg Szczukina występuje następujący schemat działania łańcucha genetycznego:
Gen → białko specyficzne → metabolizm substancji niebiałkowych → organelle kom.i komórki, tkanki → narządy → całokształt organizacji morfologicznej i cech funkcjonalnych organizmu z właściwą dla niego budową i zachowaniem


Oznacza to, iż podatność na stres może być w pewien sposób uwarunkowana genetycznie poprzez pośredni wpływ reakcji fizjologicznych organizmu.

Fizjologiczne skutki stresu:

Stresor → pobudzenie ośrodków współczulnego ukł.nerwowego → zwiększone wydzielanie ACTH → zwiększona sekrecja hormonów kortykosterydowych(kora nadnerczy) → zwiększenie produkcj A i NA → obniżenie eozynofilów i limfocytów we krwi → obniżenie odporności
→ ujemny bilans azotowy organizmu,spadek wydajności
→ wzrost przenikkalności ścian naczyń krwionośnych → wrzody

Typ układu nerwowego może być genetycznie uwarunkowany

 

Przy słabym typie układu nerwowego odpowiedź fizjologiczna na stres jest późniejsza, reakcje adaptacyjno- obronne nie są tak silne toteż skutki stresu są bardziej widoczne. Zwierzęta takie wykazują bardziej nerwowe zachowanie i skłonność do nabywania niekorzystnych narowów.

 

© Copyright by Izabela Grzonka